میرزا محمدتقیخان فراهانی: از دستگاه قائممقام تا دربار ناصری

میرزا محمدتقیخان فراهانی: از دستگاه قائممقام تا دربار ناصری

میرزا محمدتقیخان فراهانی که پدرش آشپز دربار قایممقام فراهانی بود، در خانه قایممقام که یکی از اصیلترین و بهترین خاندانهای روزگار قاجار بود، پرورش یافت و به سبب هوش و لیاقتی که از خود نشان داد، در خاندان قایممقام درس سیاست و مملکتداری آموخت.

میرزا تقیخان در دستگاه قایممقام وارد خدمات دولتی شد. تحریر و نویسندگی، آغاز کار امیرکبیر است. پس از چندی لشکرنویسی، در سال 1251ه.ق به شغل و لقب مستوفی نظام در لشکر آذربایجان منصوب و ملقب شد. در این زمان ناصرالدینشاه که هنوز ناصرالدین میرزا خوانده میشد، در آذربایجان مقام ولایتعهدی را به عهده داشت.

میرزا تقیخان در این دوره وارد عرصه سیاست شده و کارهای ارزشمندی انجام داد؛ ازجمله سفر به روسیه برای عذرخواهی از روسها به خاطر قتل گریبایدوف (نماینده روسیه در مذاکرات صلح پس از جنگهای ایران و روس) که موفقیتآمیز بوده و مورد قبول روسها واقع شد و نیز شرکت در معاهده مرزی ارزنهالروم برای حل اختلاف مرزی بین ایران و امپراتوری عثمانی که توانست اختلاف مرزی را به نفع ایران پایان دهد. پس از این مأموریتهای موفقیتآمیز، میرزا تقیخان به سمت پیشکار ولیعهد منصوب شد.

هنگامیکه محمدشاه قاجار وفات یافت، ولیعهد جوان که طبق رسم قاجارها در تبریز میزیست، بایستی به تهران میآمد و به تخت مینشست. در این زمان مهدعلیا، همسر محمدشاه و مادر ناصرالدین میرزا که با تمام وجود از به پادشاهی رسیدن پسرش خرسند بود، زمام اداره امور کشور را تا رسیدن پسرش به تهران بر عهده گرفت. هنگامیکه خبر فوت محمدشاه و لزوم عزیمت ناصرالدین میرزا به تهران، به ولیعهد رسید، او حتی پول کافی برای این سفر در اختیار نداشت. میرزا تقیخان فراهانی با استقراض از یک تاجر تبریزی و فراهم آوردن 6 لشکر پیاده و سواره و نیروی نظامی، مقدمات سفر ناصرالدینشاه به پایتخت را فراهم کرد و از این رو بیش ازپیش مورد لطف پادشاه جوان قاجار قرار گرفت.

مهد علیا و سفارتخانههای خارجی که در این زمان نفوذ زیادی در دربار ایران و عزل و نصبها داشتند، چند نامزد برای مقام صدارت عظمی در نظر داشتند. ازجمله آنها صدرالممالک و میرزا آقاخان نوری بودند، اما ناصرالدینشاه چند روز پس از تاجگذاری، میرزا تقیخان را به سمت صدراعظم تعیین و به او لقب امیرکبیر و امیرنظام و با اختیارات فراوان نظامی و لشکری اعطا کرد. این مسئله رشک اطرافیان شاه را نسبت به امیر برانگیخت.

امیرکبیر که از لحظه به قدرت رسیدن تا پایان دوره صدارت 39 ماههاش، اقدامات اصلاحی فراوانی در زمینههای گوناگون به انجام رساند، مغضوب و مورد کینه بسیاری شد که سرانجام با گرفتن جاناش از او انتقام گرفتند.

توطئه عزل و قتل امیرنظام...